Tradycje nauczania kryminalistyki w Polsce, nie są długie, ani – z różnych przyczyn – szczególnie bogate. W II Rzeczypospolitej prowadzone były jedynie dwa lektoraty z kryminalistyki – na uniwersytetach w Poznaniu i we Lwowie, zaś w ograniczonym zakresie pracę naukową z zakresu techniki kryminalistycznej prowadziło jedynie założone przez dr Z.Sobolewskiego w 1927 r. laboratorium kryminalistyczne oraz powstały na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 1929 r. Instytut Ekspertyz Sądowych.

O rozwoju nauki i zwłaszcza dydaktyki kryminalistycznej w Polsce mówić można dopiero po II wojnie światowej. Już w 1946 r. otworzono wykłady z kryminalistyki na Uniwersytecie Warszawskim i Łódzkim; później stopniowo wprowadzano je także w innych uniwersytetach (w Krakowie, Poznaniu, Wrocławiu), a także w niesławnej Wyższej Szkole Prawniczej im. T. Duracza. Równolegle powstał ośrodek częściowo o charakterze  badawczo-naukowym – Sekcja Naukowo-Techniczna, która ściśle (także ze względu na powiązania personalne) współpracowała z placówką kryminalistyczną w Uniwersytecie Warszawskim.
Pierwszą w Polsce uniwersytecką katedrę kryminalistyki utworzono na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego w roku 1956. Jej założycielem i pierwszym kierownikiem był Paweł Horoszowski, doktor  psychologii i profesor kryminalistyki. Włożył on wielki wkład w rozwój zarówno teorii kryminalistyki, tu zaś szczególnie taktyki kryminalistycznej, jak też wykorzystywanej dla potrzeb praktyki śledczej techniki kryminalistycznej. P. Horoszowski jest autorem pierwszego, a zarazem na tamte czasy bardzo nowoczesnego podręcznika pt. Kryminalistyka, który miał dwa wydania (PWN, Warszawa 1955, 1958). Zaproponowana w nim systematyka kryminalistyki, podział na czynności taktyczne i techniczne oraz wyodrębnienie różnych rodzajów badań identyfikacyjnych znajduje swoje odbicie również w obecnie wydawanych podręcznikach, zaś niektóre partie książki Horoszowskiego, poświęcone zagadnieniom taktycznym, z powodzeniem mogą być studiowane przez adeptów tej nauki nawet dzisiaj. Zasługą ówczesnego kierownika Katedry Kryminalistyki UW była także popularyzacja wiedzy kryminalistycznej, zaś opracowana przez niego książka Od zbrodni do kary okazała się bestselerem wydawniczym. Nie wszyscy też wiedzą, że prof. Horoszowski uważany jest za twórcę określenia „kryminalistyk”. Twierdził  on bowiem, że przeniesiony np. z języka rosyjskiego lub angielskiego termin kriminalist/criminalist jest dwuznaczny i niewłaściwy, dlatego na wzór takich określeń, jak „matematyk”, „fizyk” lub „muzyk” optował on właśnie za „kryminalistykiem”.

Działalność prof. P. Horoszowskiego przypadła na pierwszy okres funkcjonowania i świetności Katedry Kryminalistyki (lata 1956 – 69). W okresie tym prowadzono badania eksperymentalne nad różnymi metodami badawczymi z zakresu techniki kryminalistycznej (m.in. daktyloskopii a nawet fizyko-chemii kryminalistycznej), powołano również do życia pracownię fotograficzną oraz zainicjowano pierwsze w Polsce badania wariograficzne. Zresztą sama nazwa „wariograf” została wymyślona i wprowadzona do praktyki właśnie przez P. Horoszowskiego.

Drugi okres działalności Katedry, która wraz z reorganizacją struktur Wydziału Prawa i Administracji przemianowana została wtedy na Pracownię Kryminalistyki, obejmuje koniec lat 60-tych oraz lata 70-te. Po wyjeździe prof. P.Horoszowskiego z kraju kierownikiem tej jednostki został dr Mieczysław Czubalski, który większy nacisk położył na badania nad taktyką kryminalistyczną i jej ściślejsze powiązanie z procesem karnym. Nie oznacza to wprawdzie, że nie zajmowano się także badaniami technicznymi, w szczególności badaniami dokumentów i pisma ręcznego, jednakże problematyka ta pozostawała na marginesie głównej działalności dydaktycznej i naukowej Pracowni, i była raczej przedmiotem osobistych zainteresowań naukowych jednego z pracowników Pracowni Kryminalistyki – Zbigniewa Czeczota. Zainteresowania  te zaowocowały zresztą wydaniem przez niego pierwszej w Polsce, wybitnej monografii na temat badań identyfikacyjnych pisma ręcznego .

Właśnie prof. Z. Czeczot rozpoczął odbudowę Katedry i nadał jej obecny profil naukowy. Wychowanek prof. S.Batawii i prof. P.Horoszowskiego rozpoczął pracę w Uniwersytecie Warszawskim w roku 1951, w którym prowadził owocną pracę naukową i dydaktyczną przez 44 lata, aż do przejścia na zasłużoną emeryturę w 1995 r. W Katedrze Kryminalistyki przeszedł przez wszystkie szczeble kariery naukowej; w 1968 r. uzyskał stopień doktora nauk prawnych, zaś w 1976 r. – doktora habilitowanego, w związku z czym mianowany został na stanowisko docenta, a później profesora nadzwyczajnego. Swoją karierę zawodową profesor Z. Czeczot  uwieńczył – z wyboru swoich kolegów - funkcją dyrektora Instytutu Prawa Karnego i godnością Przewodniczącego jego Rady Naukowej.

Dzięki staraniom prof. Z. Czeczota ówczesna Pracownia została przekształcona w Zakład Kryminalistyki, którego przez ponad 20 lat był kierownikiem. W tym czasie doprowadził do zmodernizowania i wyposażenia laboratorium, które specjalizowało się w prowadzeniu badań dokumentów. Prof. Czeczot był autorem wielu nowatorskich prac naukowych z dziedziny kryminalistyki, psychologii sądowej i procesu karnego, które odznaczają się dużą przydatnością dla praktyki śledczo-sądowej. Jego dwie najpoważniejsze monografie: Badania identyfikacyjne pisma ręcznego oraz Kryminalistyczna problematyka osobowych środków dowodowych  były nie tylko pierwszymi, kompleksowymi pracami z zakresu badań dokumentów i psychologii sądowej w polskiej literaturze kryminalistycznej, ale do dnia dzisiejszego są przewodnikami dla  praktyków – sędziów, prokuratorów, biegłych, a także studentów zdobywających wiedzę kryminalistyczną. Profesor Czeczot był również współautorem trzech podręczników kryminalistyki; aktywnie zajmował się także działalnością opiniodawczą jako biegły z zakresu kryminalistyki, a w szczególności badań dokumentów i porównawczych badań pisma ręcznego.

W 2000 r. decyzją Senatu Uniwersytetu Warszawskiego Zakład Kryminalistyki został przekształcony w Katedrę Kryminalistyki, co miało podkreślać uznanie osiągnięć naukowych tej jednostki. Kierownikiem Katedry, po przejściu na emeryturę prof. Z. Czeczota, został prof. T. Tomaszewski. Obecny stan etatowy Katedry jest wprawdzie bardzo skromny liczbowo, czym zresztą nie odbiega on od przysłowiowej średniej krajowej, jednak naukowo najsilniejszy w swojej historii; zatrudnia bowiem jednego profesora zwyczajnego, dwóch profesorów nadzwyczajnych (w stopniu dr hab.) oraz dwóch doktorantów. Ambicją Katedry jest twórcze kontynuowanie dotychczasowych kierunków w działalności naukowej: prowadzenie badań nad taktyką kryminalistyczną i psychologią zeznań oraz rozwijanie  badań dokumentów i pisma ręcznego. Temu ostatniemu celowi ma też służyć unowocześnienie bazy technicznej laboratorium funkcjonującego w ramach Katedry, dzięki uzyskanym dotacjom z Komitetu Badań Naukowych oraz przychylności władz Wydziału Prawa i Administracji.

Mimo skromnej obsady personalnej, bogaty jest dorobek naukowy i dydaktyczny Katedry. Jej pracownicy opublikowali liczące się monografie przede wszystkim z zakresu taktyki kryminalistycznej, psychologii sądowej, teorii opiniowania; ostatnia monografia, poświęcona problematyce kryminalistycznej taktyki obrony została wydana w 2004 r., w roku 2006 ukazała się pierwsza w Polsce książka poświęcona niemieckiej procedurze karnej. W dorobku wydawniczym znajdują się także  4 podręczniki  oraz liczne pozycje artykułowe, publikowane w polskich i międzynarodowych czasopismach kryminalistycznych i prawniczych. Od 1996 roku wydawany jest periodyk Problemy Współczesnej Kryminalistyki; pierwszy tom dedykowany został  prof. Zbigniewowi Czeczotowi, zaś  dotychczas, przy współpracy  Polskiego Towarzystwa Kryminalistycznego, ukazało się 8 numerów.

 W ramach Katedry Kryminalistyki UW przygotowano i obroniono 4 rozprawy habilitacyjne oraz ponad 25 rozpraw doktorskich (w tym jedną po angielsku), przy czym wiele z nich nagrodzono w ogólnopolskich konkursach (m.in. pierwszymi nagrodami w konkursie Państwa i Prawa, Instytutu Ekspertyz Sądowych im. J. Sehna, Polskiego Towarzystwa Kryminalistycznego).

Seminarium doktorskie prowadzone jest w Katedrze od początku jej istnienia; obecnie jest to najliczniejsze seminarium tego typu na Wydziale Prawa i Administracji UW, skupiające ponad 50 uczestników – ekspertów kryminalistyki, sędziów, prokuratorów, policjantów. Niektórzy wypromowani doktorzy, dzisiaj posiadający tytuły i stopnie naukowe, zasilili kadrę naukowo-dydaktyczną innych uniwersytetów.

Katedra Kryminalistyki prowadzi rozbudowaną działalność dydaktyczną. Obok wykładu kursowego z kryminalistyki (30 godzin), prowadzone są komplementarne do wykładu ćwiczenia (30 godzin), a nadto proseminaria dla IV i seminaria magisterskie dla V roku studiów. Rocznie prace magisterskie z kryminalistyki broni ok. 70 studentów (uczestniczących w 3 seminariach magisterskich), przy czym tematyka prac magisterskich jest bardzo rozległa, obejmująca m.in. szczegółowe zagadnienia taktyczne i techniczne, a nawet prace eksperymentalne. Niektóre z tych prac również zostały wyróżnione nagrodami (m.in. Polskiego Towarzystwa Kryminalistycznego) lub były publikowane w czasopismach prawniczych i kryminalistycznych. Dodatkowo prowadzone są zajęcia dla studentów III – V roku studiów na temat wybranych zagadnień kryminalistyczno-prawnych (konwersatoria nt. prawa dowodowego, teorii pracy wykrywczej, prawa policyjnego, historii kryminalistyki; wykłady specjalizacyjne  z zakresu psychologii sądowej oraz problematyki śledczej w procesie amerykańskim i niemieckim). Łącznie w jednym roku prowadzonych jest  ok. 1100 godzin zajęć z kryminalistyki i dyscyplin pokrewnych. Pracownicy Katedry prowadzą wreszcie szkolenia z zakresu kryminalistyki dla prokuratorów, sędziów i aplikantów prokuratorskich, a także ekspertów z zakresu wypadków komunikacyjnych; ponadto  otaczają opieką naukową sekcję kryminalistyki działającego na Wydziale Prawa i Administracji UW Koła Naukowego Temida.

Katedra Kryminalistyki ściśle współpracuje z innymi placówkami naukowymi i eksperckimi, przede wszystkimi innych  szkół wyższych i szkół policyjnych, a także z Centralnym Laboratorium Kryminalistycznym Komendy Głównej Policji, Instytutem Ekspertyz Sądowych. Blisko współdziała także z Polskim Towarzystwem Kryminalistycznym. Przy współpracy m.in. tych instytucji od kilku lat organizuje na Wydziale Prawa i Administracji UW „Warsztaty kryminalistyczne”, cieszące się dużym zainteresowaniem studentów. Co roku przedstawiciel Katedry z ramienia Wydziału Prawa popularyzuje kryminalistykę na Festiwalu Nauki Polskiej. Swoistą popularyzacją dyscypliny był współorganizowany przez jednego z pracowników cykl audycji w Polskim Radiu „Bis” pt.: „Przed sądem”, w którym przedstawiano słynne procesy – polskie i zagraniczne, ciekawe zarówno pod względem kryminalistycznym, jak i historycznym.

W laboratorium Katedry wykonywane są ekspertyzy kryminalistyczne dla potrzeb organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości z terenu całej Polski; dwoje pracowników Katedry jest biegłymi sądowymi wpisanymi na listę takich biegłych Sądu Okręgowego w Warszawie.

Zainteresowanych zaraszamy również do obejrzenia naszej skromnej galerii.

Opracowano na podstawie tekstu T. Tomaszewskiego